Алышкылар ынаа
Хая-даштан артык
Үлегер домак.
Ээлдек ужурлар, бир-ле дугаарында, өг-бүледен эгелээр.
Бичии кижи ада-иезинге ээлдек-эвилең болур. Оларның сөзүн, чагыын, сургаалын, дилээн, айбызын кедергей кичээнгейлиг дыңнаар болгаш күүседир. Билбейн барган чүүлүн айтырар, шыдавас чүүлүн чугаалаар. “Авай”, “ачай” деп сөстерни хоюдур, чымчады чугаалаар. Ада-ие аразында чугаалажып турда, эптиг-эвилең кижи кажан-даа үзе кирбес. Бир эвес чүве чугаалаар дээн кижи болза, “буруулуг болдум, чугааңарны үзе кириптейн бе?” деп, чөпшээрелди алыр. Ада-иезин хүндүлээр кижи өске кижилерни боду-ла хүндүлей бээр.
Аразында найыралдыг акышкыларны болгаш угбашкыларны кыдыындан көөрге безин аянныг. Олар аразында чугаалажырда, “акый”, “угбай”, “дуңмай” дижир. Чугула таварылгада аттарын адажып болур. А “акый”, “угбай”, “дуңмай” дээрге кедергей эптиг болгаш чараш дыңналыр.
Бодунуң кырган-ачазын база кырган-авазынга эвилең болуру – сээң ыдыктыг хүлээлгең-дир. Олар бажыңга келзе, өөрүшкүлүг уткуп ап, хаалга эжикти ажыдып, бажыңче киир чалаар, холундан чедип алыр. Хевин уштурунга дузалажып, чымчак сандайже азы диванче олурткаш, шай кудуп хүндүлээр. Кырганнар сенден чугаа эрей берзе, топтуг харыылап, ыяап-ла “кырган-авай”, “кырган-ачай”, “силер” деп адаар. “Та”, “чок” деп эктин кыспас.
Бодундан улуг кижи кандыг-бир чүве берзе, ыяап-ла ийи холдап алгаш, “четтирдим” деп, ээлдек чугаалаар. Бажыңга төрелдери келзе, оларның-биле база эвилең-ээлдек болур.
(материалды “Улусчу ужурлар” номудан алган).