Алдарлыг башкы, чогаалчы В.А. Сухомлинский мынча дээн: «Бир эвес сен бодуңну албадап, бодуңга негелде кылып шыдавас болзуңза, сени кижизидери-биле чүс-даа башкы сеңээ дузалап шыдавас». Ынчалза-даа кижи бүрүзү, ылаңгыя өөреникчи, бо мерген сөстерниң утказын хандыр билип алырын оралдашпас. А чамдык уруглар боттарының тура-сорук чогун, амыдырал дээш кызыл эвезин, шүшпеңин, бот-башкарылга чогун багай кижизидип каанынга чарбыыр. А 12-16 хар кижиниң «мен кым мен?» деп чүвени хандыр угаап бодаар үези. Грек философ Сократ мынчаар чугаалаан: «Баштай бодуңну эки билип алгаш, оон делегейни эки билип алыр сен». Кижи бодун эки өөренип, билген тудум, бодунуң хөй-хөй четпестерин эскерип эгелээр. Дыка хөй алдарлыг кижилер, башкылар, эртемденнер, чогаалчылар бодунуң аажы-чаңының четпестерин эдери-биле база быжыг тура-сорук чедип алыры-биле хүн демдеглелин кылып чорааннар.
Чижээлээрге, алдарлыг педагог К.Д. Ушинский бодунга мындыг негелделерни салган:
1. Оожум чорук – бодун туттунуп билири болур.
2. Сөзүнге ээ болур.
3. Чүве кылырының бетинде боданыыр.
4. Шиитпирлиг болур.
5. Херекчок черге бодунуң дугайында чаңгыс сөс-даа сөглевес.
6. Халас үе эрттирбе.
7. Кежээниң-не ол хүн чүнү кылганыңны бодуңга шүгдүнүп көр.
8. Кажан-даа мактанма.
ар.29 Кыстың бүдүжү