Тыва эр кижиниң сүлде-сүзүү, дыжы, күжү, өңнүү – аът. Эмдик аътты тудуп, чаажыктырып, мунуп өөредип алыры бурун шагдан тура тыва эр кижиниң албан билир ужурлуг чүүлү болур. Мону амгы үениң салгалдарынга дамчыдып, сонуургадыры-биле тускай байырлалды эрттирип эгелээн. Байырлалдың кол сорулгазы күзелдиг чылгычыларның хей-аъдын көдүрүп, оларның эрес-кашпагайын тодарадыры.
Тес-Хем кожууннуң Ак-Эрик сумузунуң эрттирип турары «Сыдым байырлалынга» Национал школа хөгжүдер институттуң ажылдакчылары аалдап четкеш, өөредилге номнарынга ажыглаар үнелиг материалдарны чыып алыр аргалыг болган.
Эмдик аътты сыдым-биле шалбалааш, ол-ла дораан чавыдактапкаш, аът мөөп-дывылап турда-ла, мунукчу аъттың ооргазынга бектенип, туттунуп шыдаптар болган. Шак ындыг аваангыр, дидим, экер-эрес оолдар 12 бөлүкке чарлып алгаш, аразында адааннашкан.
Мөөрейниң түңнелинде Тес командазы 4-кү черге, Агар командазы 3-кү черге, 2-ги черге Сагаан-Омак командазы төлептиг болган. Тергиин эки черни Адыр-Тей командазынга тывыскан.
Ёзулуг тыва эр кижиниң хей-аъдын көдүрер, сүлдезин бедидер, ооң кижизидилгезинге, ажыл-агыйынга салдарлыг ханы уткалыг мөөрейни Тес-Хемниң үлегерлиг өг-бүлези Ланаалар, оларның төрел аймаа, эш-өөрү аңгы-аңгы кожууннардан келген төлээлерни өөртүп, амыраткан.
Сарыг-хоор чылгының ачызында байырлалдың аалчылары сорук кирип, тыва эр кижиниң аваангыр-кашпагайын магадап көрген.
