ТАР-ның 100 ЧЫЛЫ. БИСТИҢ ТӨӨГҮВҮС. 100-ЛЕТ ТНР. НАША ИСТОРИЯ.

Home > Новости > ТАР-ның 100 ЧЫЛЫ. БИСТИҢ ТӨӨГҮВҮС. 100-ЛЕТ ТНР. НАША ИСТОРИЯ.

ТАР-ның 100 ЧЫЛЫ. БИСТИҢ ТӨӨГҮВҮС. 100-ЛЕТ ТНР. НАША ИСТОРИЯ.

Тываның Чазаа баштайгы сургуулдарны Тывадан дашкаар өске хоорайларже 1925 чылда өөредип чоруткан. Ийи бөлүк сургуулдарны өөредири-биле Москва хоорайже, Чөөн-чүктүң ажылчы чоннарының университединче болгаш Моол Арат Республиканың төвү Улан-Баатор хоорайның партия школазынче аъткарган. Ол бүгүнү төөгүде мынчаар бадыткап бижээн: «1925 чылда Тывадан эң-не баштай КУТВ-че болгаш ССРЭ-ниң өөредилге черлеринче 10, 1927 чылда 50, 1928 чылда 60 болгаш 1929 чылда 156 аныяк тываларны чоруткан. 1925-29 чылдарда 35 тывалар Улаан- Бааторга Моол араттың революстуг намының Төп Комитединиң чанында партия школазын дооскан».

Ол-ла тодарадыышкыннар өске-даа эртемденнерниң ажылдарында база чырыттынган. «1925 чылдың июльда ВКП (б) РСТК Москваже Чөөн чүктүң ажылчы чоннарының В.И. Сталин аттыг коммунистиг университединче он кижини аъткарган» деп эртемден М.С. Байыр-оол айтып турар. Ынчангаш чон ортузунда «ОН СУРГУУЛ» деп адаары билиишкинниң алыс-ла дөзү, чылдагааны шак ында болуп турар.

Бо өөредилге черинче бот-догунаан Тыва Арат Республикадан баштайгы сургуулдар 1925 чылда кирген. Шак ынчаар Москваның Чөөн чүктүң ажылчы чоннарының коммунистиг университеди бодунуң эжиктерин тыва сургуулдарга баштай ажыдып берген өөредилге черлериниң бирээзи болур. Москваның Чөөн чүктүң ажылчы чоннарының коммунистиг университеди РКП(б) ТК-ның 1921 чылдың февраль 10 хүнүнде үндүрген доктаалы-биле РСФСР-ниң Наркомпростуң чанынга, Чөөн чүк курстарының баазазынга 1921 чылдың октябрь 21-де ажыттынган азиат нациялыг сургуулдарга тускайлаттынган өөредилге чери болур. Москваның Чөөн чүктүң ажылчы чоннарының коммунистиг университеди национал республикаларга удуртукчу каадырлар белеткээр өөредилге чери турган. «Ол II чергениң совет партия школазы болуп турган, а 1927 чылдан эгелеп коммунистиг дээди өөредилге чери апарган. Ынчангаш доозукчулар хуудузунуң «эртеми» деп кезээнге дээди деп биживейн, «политиктиг, КУТВ дооскан» деп бижип турган» деп тодарадыышкынны төөгүчү М.С. Байыр-оол берген. (уланчылыг…)

#ирнш #минобрнаукирт #ТНР #тыва #100_летие_ТНР #годнаукиитехнологий
выдержки из журнала «Башкы», Комбу С.С., кандидат филологических наук; фото из открытых источников сети Интернет.