2020 чыл адакталып турар, ажыл-иживисти түңнээр үе келген

Home > Новости > 2020 чыл адакталып турар, ажыл-иживисти түңнээр үе келген

2020 чыл адакталып турар, ажыл-иживисти түңнээр үе келген

2020 чыл адакталып турар, ажыл-иживисти  түңнээр  үе келген. Национал школа хөгжүдер институт бүдүн чыл дургузунда  эвээш эвес ажылды кылып чоруткан. Эртип турар 2020 чыл бүгү делегейге белен эвес чыл болган-даа болза, кижи бүрүзү берге байдалды төлептии-биле  шыдажып эртерин кызыткан, бүдүн республика мурнунга харыысалгалыг ажылын ара соскатпаан.

Бүгү чуртка төөгүлүг Улуг Тиилелгениң 75 чыл оюнга тураскаадып, кадыг-дошкун дайын чылдарының дугайында аянныг номчулганың видео-номчулгаларын региондан дашкаар чергелиг кылдыр организастап эрттирген бис. 

Халаптыг аарыг-хамчык – коронавирустуң нептереп эгелээни-биле, бүдүн делегейниң чону-биле бир демниг аарыг-биле демиселге киржип, өзүп орар бичии салгалга, аныяк өскенге, улуг-даа чонга арыг-силиг болурунуң чугулазын  таныштырган буклетти белеткеп кылган. 

Бичии маадыр – Күдерек деп оолдуң кадыкты  камнап-камгалаарын бүгү чонга таныштырып чугаалап турары өңгүр чараш мультфильмни,  институттуң ажылдакчыларының киржилгези-биле арыг-силиг болурун суртаалдаан кыйгырыглар база парлалга килдизинге 5000 ажыг хуудустарны волонтёрларга парлап үндүрүп берген. 

Халаптыг аарыг-хамчык үезиниң кайгамчык маадырлары – берге зонада ажылдап турар эмчилеривисти деткип, оларның аар-берге ажылынга өмек-дуза болуру-биле боттуг ачы-дузаны база брошюраны үндүрдүвүс. Кадык-камгалал ажылдакчыларынга үн бижидилгелиг психологтуг улуг өөрүп четтириишкинни илередири-биле делегей четкизинге “Эмчилерге мөгейиг” деп ниитилелде чоннуң сагыш-сеткилин бедидер, сорук киирер ажылга үлүг-хуувус киириштирген бис.

Бо чылын  тыва дылды хумагалаар, сайзырадыр, салгалдарга арттырар талазы-биле көскү улуг хемчег – тыва дыл болгаш чогаал башкыларының  I дугаар съездизиниң болуп эрткени бооп турар. Бүгү делегейниң төрээн дылдар, Тыва дыл хүнүн, ук байырлалдарга хамаарышкан «Үш ыдык» деп чоннуң диктантызы бедик деңнелге эрткен.

Коронавирус аарыг-хамчык үезиниң байдалы чон-биле ажылдаарының чаа хевири – интернетке ырактан харылзаа тудуп ажылдаар аргаларны ажыглаарын негеп келген: кожууннарның тыва дыл болгаш чогаал башкыларының методиктиг каттыжыышкыннар (МУМО) удуртукчуларынга өөредиглиг семинарларны  база  тыва дыл болгаш чогаал башкыларынга IT- технологияларны ажыглаарын өөреткен билиг бедидер курстарны ажыктыг эрттирип чоргускан бис.

Муниципалитеттер-биле сырый харылзаалыг ажылдап, 2020 чылда Россия Федерациязының Чырыыдыышкын яамызының грантызынга киржип, “Профильдиг школалар четкизи”  деп төлевилелди боттандырары-биле Хову-Аксы ортумак школазынга сан, физика, химия, биология, информатика эртемнерниң бөлүк кейстерин тургускан; Тожу кожууннуң Ырбан школазының башкыларынга  ырактан өөредилге эрттиреринге херек материалдарны эртем бүрүзүнге парлап белеткээн.

«Тыва дыл – чаштарга» деп регионалдыг төлевилелди боттандырары-биле  инновациялыг шөлчүгеш статузун Кызылдың 31 дугаар уруглар садынга тыпсыр дугуржулганы кылган. 

Школа назыны четпээн уруглар өөредир албан черлеринде уругларның тыва дылга аас чугаазын сайзырадыр талазы-биле бичии чаштарның төрээн дылын билириниң деңнелин шинчилеп, мониторингини чорудуп, төрээн дылын билбес тыва аймак-сөөктүг уругларга база тыва дылды өөренип алыксап чоруур өске аймак чоннарның ажы-төлүнге дуза көргүзери-биле “Төрээн Тывам” деп чижек программаны, ада-ие болгаш башкыларга тыва болгаш орус – ийи  дылда бижиттинген “Хрестоматия” номчулга номун, өөредилге пособиелерин база ажылчын кыдарааштарны парлап үндүрери-биле соңгаар парлалга черлери-биле дугуржулганы белеткеп алган бис.

Тыва Республиканың «Тыва дылдың сайзыралы» деп Күрүне программазын боттандырары-биле Институттуң ажылдакчалырының хөй айлар дургузунда шудургу кызымак ажылының түңнелинде, “Школаның ном саңы” деп төлевилелдиң күүселдези – тыва  чогаалчыларның шилиндек чогаалдарының ийиги он тому белеткеттинген, солун чогаалдарның чыындызы үнүп келген.Тыва Чогаалчыларның бирги он томунуң 866 чогаалы чырыкче эрткен чылын үнген болгай. Тыва Республиканың школа бүрүзү бир-бир комплектини алган.

Тыва дыл, тыва чогаал эртемнеринге ѳѳредилге номнары болгаш программаларны чаартыры болгаш эде ажылдап кылырының талазы-биле улуг ажылдарны институттуң ажылдакчылары кылып турар. Чаа ѳѳредилге номнарын болгаш программаларны Тываның школалары дараазында ѳѳредилге чылында алыр.

Институттуң эртем ажылдакчылары «Технология. Регионалдыг компонент» болгаш регионалдыг компонентиниң «Ѳг-бүле педагогиказы» деп кейстерин ажылдап кылган. 

Бо бүгү ажылдардан аңгыда ,  «Тыва национал оюннарны – уругларга» деп грант проектизин ёзугаар өөредилге-таныштырылгалыг семинарлар эрткилээн, республиканың школалары оюннарның комплектилерин алган.

Тыва Республиканың школаларының өөреникчилер аразынга болуп эртер “Төрээн (тыва) дыл” болгаш “Төрээн (тыва) чогаал” эртемнеринге олимпиаданы бо чылдан эгелеп Институт эрттирип эгелээн. 

Айыттынган көргүзүглер ам-даа долу көргүскен түңнелдер эвес-тир: кыска тайылбыры кирген ажылдардан аңгыда, Тыва Республиканың яамылары-биле орус дылдан тыва дылче очулга кылырының талазы-биле  дугуржулгаларны кичээнгейге ап турар. Албан чери – Күрүнениң Федералдыг албан чери “Аэропорт Кызылдың”  чагыы-биле пассажирлерге болгаш ук адырның ажыл-чорудулгазынга дүүштүр төрээн тыва дылывыстың Тыва Республиканың күрүне дылы бооп чоруур деңнелин амыдыралга боттандырып база чон ортузунга ие дылын суртаалдаар талазы-биле Аэропорттуң медеглел материалдарының терминнеринге дүүштүр очулганы кылганывыс чаа улуг ажыл бооп турар. Удавас Кызыл аэропортунуң пассажирлери диспетчерниң тыва дылга чарлалдарын дыңнап эгелээрлер.

Бо бүгү кылып чоруткан ажылывысты түңнеп тура, кол демдеглеп каар чүүл болза тыва дылды болгаш тыва культураны сонуургаар  улустуң саны көвүдеп, төрээн дылы эвес-даа болза, тыва дылды өөренир күзелин илередип турары биске дыка өөрүнчүг! 

Бүдүн чылдың дургузунда институттуң ажылының үре-түңнелдиг чедиишкиннери бүгү коллективтиң, эртем ажылдакчыларының, методистериниң шудургу ажылдаанының түңнелдери бооп турар.

Эртип турар чылда төрээн тыва дылывысты камгалап-кадагалап, өөредилге черлеринге өөредир, сайзырадыр, чон аразынга суртаалдаар талазы-биле салдынган сорулгаларның херек кырында чедиишкиннерлиг  боттанганынга өөрүп, чаа үнүп орар 2021 чылда ук сорулгавысты делгередип, чаа ажылдарны, төлевилелдерни кылып чорударынга белен бис!

Кел чыдар Чаа – 2021 чыл-биле, хүндүлүг  чаңгыс чер чурттугларывыс!
#ирнш #тывадыл