Башкының бодунуң ажылының түңнээринге арга-сүме

Home > Новости > Башкының бодунуң ажылының түңнээринге арга-сүме

Башкының бодунуң ажылының түңнээринге арга-сүме

Башкының бодунуң ажылының түңнээринге арга-сүме

   Кандыг-бир мөөрейге киржип азы аттестация эртип тура, башкылар бодунуң арга-дуржулгазын түңнеп, ону дыңнакчыларга таныштырар апаар. Хөй чылдарда ажылдап каапкан, байлак дуржулгалыг башкылар мастер-класс азы отчет хевирин шилип аары таарымчалыг. Ажылының дуржулгазын отчет хевиринге кылырының чедимчелиг болгу дег талаларын чугулага алырын сүмелээри-биле бо кыска чүүл бижиттинген.

 Башкы ажылында шилип алганы методиктиг угланыышкынныг темазының чугулазын, ооң бо хүннерде өөредилге-кижизидилге херээнге кандыг чидиг айтырыгларга харыы берип чоруурун  арга-дуржулгазында бар чижектерге даянып тургаш, бадыткалдыг таныштырары чугула.

  Ажылының дуржулгазын тайылбырлап тура, теманың эртем үндезинниин таныштырып, ооң кандыг чаа угланыышкыннарын бодунуң ажылынга чугулалап турарын, методиктиг ажылдарының кандыг хевирлеринге ажыглап база кандыг түңнелдерге чедирип кээринботтуг чижектер-биле шынзыдып тайылбырлаар. Кым деп авторларның арга-дуржулгазынга даянып, ажылдарының кандыг хевирлеринге бодунуң чогаадыкчы арга-дуржулгазын кииргенин көргүзер.

  Ажылының дуржулгазын отчет хевиринге таныштырып тура, ооң эң-не кол бодалын (идеяны) тодаргай, бадыткаар чижектерлиг болуру башкының үре-түңнелдиг ижин шынзып кээр. Чамдык таварылгаларда, отчетка хамаарыштыр “Чүге?” дээн хевирлиг айтырыгга будалып, бодунуң ажылының төнчү сорулгазын чедир боданып албаанындан девидеп, эпчок байдал тургустунуп келир. Бо таварылгада кол чазыг бодунуң ажылдап чоруур методиктиг угланыышкынынга хамаарыштыр медерелдиг шын шилилгени кылып албаанындан туруп болур. Үлегерлеп алган темазы, ажылының уг-шии бодунуң ажылынга кандыг салдарлыг болуп турарын, өөреникчилериниң билииниң деңнелинге дүүшкен бе дээрзин тодарадып албаанындан азы четтикпээнинден чазыглар туруп кээр боор.

  Башкы ажылында арга-дуржулгазының системалыын тодаргай чижектер-биле бадыткап, кандыг технологияларның элементилерин киириштирип, арга-методтарны шилип ап чоруурун, оларның уругларны өөредиринге, кижизидеринге кандыг үре-түңнелдиг салдарлыын допчу таныштырар. Сеткилинден сонуургалдыг ажылдап чоруур башкыларның бодунуң темазынга дүүштүр чыып кылган ажылдарынының янзы-бүрү хевирлери, уругларны кииириштирип, түңнелдиг бооп чорууру таныштырылга үезинде илереп кээр. Бир эвес ажыл системалыг эвес чүве болза, бодалдар тоо быдаргай болу бээриниң чылдагааны ол болур.

  Башкы бодунуң методиктиг ажылында кандыг чаа угланыышкыннар барын, кандыг үре-түңнелдиг болуп турарын көргүзери чугула. Бир эвес чаа программа, ном, методиктиг сүме-даа дижик ажылдап кылып эгелээн болза, ында бот-тускайлаң киирген сүмелериниң чугулазы чүдел дээрзин таныштырар.

  Өөредилге-кижизидилгелиг ажылда башкының кол-кол чедиишкиннери, оларның эртем-үндезиннии уругларның сайзыралынга, профугланыышкынныг ажылдары, ооң түңнелдери кандыг салдарлыг болганын чижектер киирип көргүзер.

  Арга-дуржулгазын отчеттап тура, башкының уругларның психологиязын, оларның сайзыралының аңгы-аңгы чадаларында онзагайын билирин чугулалап көөр болганда, ук айтырыгже кичээнгейни салыры чугула. Тыва улусчу педагогиканың салдары, өске чоннарның кижизидилге айтырыынга арга-дуржулгазын канчаар ажыглап турарын чугаалаар.

Ажылында ажыглап турар арга-методтарын, технологияларын таныштырып тура, эртем үндезинниин, литературазын, теорияны билдилиг ажыглаанын дыңнакчылар кичээнгейге алыр болганда, теория талазы-биле шыырак белеткелдиг болуру чугула.

  Кол дыңнадыынга немей капсырылгаларын таныштырып тура, оларның шынарынче кичээнгей салыр херек. Башкылар тыва үжүктер ажыглаваан чок, частырыгларлыг, кым-бир кижиден хоолгалап алган медээзинде өске башкының ады кире берген чоруурун безин эскербейн баар таварылгалар бары эпчок байдал турзуза бээр. Башкының кичээлдер планы, карточкалары, уругларның чогаадыкчы, шинчилел-даа ажылдары дижик, чогуур деңнелинге чедир ажылдап кылдынган турар ужурлуг дээрзин утпаза эки. 

  Түңнелинде, башкы ажылында чедир кылып четтикпейн турар ажылдарын азы чедимче чок түңнелдиг ажылдарының чүге ындыг болганын барымдааларга даянып тургаш илередип билир ужурлуг дээрзин чугаалаксаан ийик бис. Бодунуң арга-дуржулгазын түңнеп билири башкының мергежилиниң бедиин тодарадыр.

Лидия Ооржак, 

НШХИ-туң методист башкызы.

Тыва дыл болгаш чогаал башкыларынга дузалал кылдыр ФКӨС-тың негелделери-биле тургускан кичээлдер көргүзүглерин уштуп көрүп болур силер:

1. Ooredilgenin-metapredmettig-tunnelderi

2. Tyva-dyl-chogaal-bashkylaashkykynche-chaa-korush